« إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّه كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَه مِنْ تُرابٍ ثُمَّ قالَ لَه كُنْ فَيَكُونُ » « 1 » را شنيدند ، گفتند : پس دين ما راهنماتر از دين نصارى است ، براى اينكه نصارى انسانى را مىپرستند ، و ما ملائكه را - البته منظورشان از ملائكه ارباب بتها بود - پس آلهه ما بهتر از إله نصارى است . پس مثل زننده به عيسى بن مريم خداى سبحان است ، و اينكه گفتند * ( « أآلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ » ) * به منظور برترى دادن بتها بر عيسى است ، نه عكس آن كه در وجه قبلى آمده بود . اين وجه هم درست نيست ، براى اينكه آيه شريفه « إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّه كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَه مِنْ تُرابٍ » در مدينه نازل شده ، و آيات مورد بحث كه از جمله « و لما ضرب ابن مريم » آغاز مىشود در مكه نازل شده ، و آيات سوره اى است مكى . از اين هم كه بگذريم بنا بر اين وجه ، اساس گفتار مشركين اين مىشود كه خواسته‌اند خود را بر نصارى برترى دهند ، و بر اين اساس ديگر هيچ ارتباطى بين آيه * ( « إِنْ هُوَ إِلَّا عَبْدٌ أَنْعَمْنا عَلَيْه . . . » ) * به ما قبلش تصور نمىشود . بعضى « 2 » ديگر گفته‌اند : وقتى مشركين شنيدند كه قرآن مىفرمايد « إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّه كَمَثَلِ آدَمَ خَلَقَه مِنْ تُرابٍ » داد و فريادشان بلند شد و گفتند : محمد چه منظورى از اين حرف مىتواند داشته باشد ، غير از اينكه ما او را به الوهيت بشناسيم ، و بپرستيم همانطور كه مسيحيان عيسى را مىپرستند ، با اينكه آلهه خود ما بهتر از محمد است . اشكال اين تفسير همان اشكالى است كه در دو وجه قبلى بيان داشته و گفتيم مشركين مكه آيه « إِنَّ مَثَلَ عِيسى عِنْدَ اللَّه » را نشنيده بودند ، چون اين آيه سالها بعد در مدينه نازل شد . بعضى « 3 » ديگر در توجيه آيه گفته‌اند : منظور مشركين از جمله * ( « أآلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ » ) * جواب از اشكالى است كه متوجه اعتقاد ايشان شده كه مىگفتند : « ملائكه دختران خدايند » و نيز از اشكالى كه متوجه ملائكه پرستى آنان شده ، و گويا خواسته‌اند بگويند : مساله ملائكه پرستى يك چيز نو ظهورى از ما نيست ، براى اينكه نصارى مسيح را مىپرستند ، و او را به خدا منسوب مىكنند ، با اينكه موجودى است بشرى و زمينى ، و ما ملائكه را مىپرستيم و به خدا منسوب مىكنيم كه از بشر زمينى برتر و بهتر است . اشكال اين توجيه هم اين است كه از عهده توجيه جمله

--> ( 1 ) به درستى مثل عيسى نزد خدا مثل آدم است ، كه از خاكى خلقش كرد ، و سپس فرمود بباش پس موجود شد . سوره آل عمران ، آيه 59 . ( 2 و 3 ) تفسير كشاف ، ج 4 ، ص 260 .